Татар халык ашлары бик тәмле һәм файдалы.
Татар аш-су осталары бик күп төрле ашамлыклар уйлап тапканнар. Бәйрәм табыны ризыклары арасында ниндиләре генә юк. Зур табыннарга
гөбәдия, өчпочмак, бәлеш ише нигъмәтләрне куймый калмаганнар. Көндәлек тормышта коймак,
белен, төрле кабартмаларны токмач салынган ит шулпасы белән ашаганнар.
Сабантуйбәйрәменә алдан ук каз каклаганнар,
казылыкясаганнар.
Бөккәнне төче яисә ачы камырдан сумсадан эрерәк итеп пешерәләр. Татарстанның кайбер районнарында аны "тәкә" дә диләр. Бөккәнне бәрәңге, кишер, кәбестә, эчәк, кабактан һ.б. пешерәләр.
Эчәк бөккәне
Тиешенчә чистартып әзерләнгән сыер яки сарык эчәген суган белән катыштырып чабалар, ит тарткычтан чыгаралар, вак кына туралган бәрәңге кушалар да, тоз белән борыч сибеп, яхшылап болгаткач, бераз иләктә саркыталар.
Бөккән өчен: табакка сөт яки су, бераз чәй содасы салып, йомырка сыталар, тоз сибәләр һәм токмач камырыннан йомшаграк итеп төче камыр басалар.
Әзер камырны, 90 г лы кисәкләргә бүлеп, түгәрәкләп җәяләр, җәемнең яртысына алдан әзерләнгән эчен салалар да, урталай бөкләп, кырыйларын чеметеп ябыштыралар һәм матурлап сырлыйлар. Ясап бетергәч, майлы табага яки калайга тезәләр һәм, өстенә чи йомырка сөртеп, мичкә куялар. Пешкәч, майлап, табынга бирәләр, урталай кисеп (яисә сындырып), эченә эретеп май салып ашыйлар.
1 бөккәнгә: 90 г камыр, 40 г бәрәңге, 100 г эчәк, 15 г суган, эченә һәм майларга 20 г май, тоз, борыч, йомырка.
Кишер бөккәне
Кишерне, яхшылап чистартып, салкын су белән югач, аз гына тоз салып пешерәләр. Пешкәч, суын агызып сыталар да, вак кына чабып, шикәр комы сибәләр, каты итеп пешерелгән йомырка сарысын ваклап салалар һәм май сибеп болгаталар. Шуннан соң, алда сөйләнгәнчә, бөккән ясыйлар. Йомырка урынына бүрттерелгән дөге кушарга була, тик кишер бөккәнен ачы камырдан ясыйлар, эченә май салып ашыйлар.
1 бөккәнгә: 90 г ачы камыр, 80-100 г кишер, 1/4 йомырка яки 20-30 г бүрттерелгән дөге, кишергә салырга 15 г май, шикәр, тоз.
Кәбестә бөккәне
Кәбестә бөккәнен йомырка белән пешерәләр. Башлы кәбестәне, чистартып, тагаракта чабалар да тоз сибеп уалар, йомшаргач, суын сыгалар. Аннары каты итеп пешергән йомырканы, вак кына турап, кәбестәгә кушалар, сары май, бераз шикәр комы салып болгаталар һәм бөккән ясыйлар.
Кәбестә бөккәнен кайнар килеш ашыйлар, аерым савытта каймак яисә, эретеп, атланмай куялар.
1 бөккәнгә: 90 г ачы камыр, 150 г кәбестә, 1/4 йомырка, 15 г сары май, шикәр комы, тоз.
Яңартылган 14.03.2013 08:10 06.07.2011 09:35
Куллама
Симез ат, сыер яки сарык итен юып сөягеннән аергач, 300-400 г лы кисәкләрне кайнап торган тозлы суга салып пешерәләр. Пешкәч, итне шулпадан алып суыталар һәм, 50 шәр г лы кисәкләр итеп, җепселләргә аркылы турыйлар.
Бодай оныннан камыр басып, гадәттәгедән эрерәк салма ясыйлар да тозлы суда пешереп алгач, иләктә саркыталар. Салмага атланмай салып болгаткач, тураган ит белән кушалар.
Ит пешкән шулпаның бераз өресен алып, түгәрәкләп тураган суган, кишер, лавр яфрагы, борыч салып 15-20 минут акрын гына кайнаталар һәм, ит белән кушкан салмага сибеп, өстен каплап, сүлпән ут өстендә 10-15 минут парландыралар. Ит янына бавыр, йөрәк һәм бөер пешереп салсаң да була.
Куллама камырын төрле җирдә төрлечә ясыйлар, күбесенчә токмач камыры кебек басып җәяләр. 1,5 мм калынлыктагы камырдан 1,5 см лы кыек шакмаклап токмач кисәләр. Камырны калынрак (2 мм) итеп җәйгәндә, 2,5 см чамасында шакмаклап кисәләр.
1 өлешкә: 150 г сөяксез ит, 75-100 г салма, 10 г сары май, 35 г суган, 35 г шулпа, тоз, борыч, бөер, бавыр, йөрәк - теләгәнчә.
"Җәйге" салат
татар халык ашлары
Яңартылган 10.09.2013 18:02 12.06.2011 15:15
Өйрәне төрле ярмалардан: тары, дөге, карабодай, солы ярмасыннан һ.б. пешерәләр, шуннан чыгып, тары өйрәсе, дөге өйрәсе һ.б. диләр.
Өйрәгә, ярмадан тыш, бәрәңге, суган, кишер һ.б. нәрсәләр салалар, шуңа күрә ул куерак та, сыеграк та була.
Өйрәне элек чуен белән мичтә пешергәннәр, ләкин башка ашлар кебек үк, аны кәстрүлдә дә пешерергә мөмкин, тик мичтә пешкәне тәмлерәк була.
Ярмадан шулпалы ашлар да пешерәләр, бу очракта ярмасын - 40 г, ә өйрәгә 50-70 г салалар.
Карабодай өйрәсе
Карабодай өйрәсен, гадәттә, мичкә куеп чуенда пешерәләр. Сыер итен вак кына турап, чистарткан, юган карабодай ярмасын һәм суны чуенга салалар да, тозын, борычын сибеп, өстен каплап, томаланган мичкә куялар.
Пешкән аш өстенә вак кына турап яшел суган яисә бөтнек сибәләр һәм табынга чыгаралар. Катыкны аерым савытта куялар.
1 өлешкә: 100 г ит, 70 г карабодай ярмасы, тоз, борыч.
Бәрәңге өйрәсе
Эре бәрәңгеләрне яхшылап әрчиләр, пычак очы белән күзәнәкләрен алалар һәм, яхшылап югач, кайнап торган тозлы суга салып пешерәләр. Бәрәңге пешеп җиткәч, суын саркыталар да төере беткәнче яхшылап төяләр.
Төелгән бәрәңгене, суганны, борычны һәм тозны кәстрүлдә кайнап торган сөткә салып болгаталар да 10-15 минут утка куеп кайнаталар.
Пешеп җиткәч, өйрәгә атланмай эретеп салып, табынга бирәләр.
1 өлешкә: 500 г сөт, 100 г су, 200 г бәрәңге, 15 г суган, 10 г май, кирәгенчә борыч һәм тоз.
Яңартылган 26.08.2011 20:00 22.05.2011 13:19
Бишбармак
Ул - казах, кыргыз халкының яраткан ризыгы, кунак өчен иң зур сые.
Чистарткан, юган сарык итен зур-зур кисәкле итеп пешерәләр, тоз, борыч, лавр яфрагы салалар. Шулпаның өресен җыеп баралар. Итен алып, шулпасын сөзәләр дә икегә бүләләр. Кайнар итне сөягеннән аерып, юка, эре кисәкләргә турыйлар һәм тирән савытка салып, боҗралап тураган башлы суган һәм бераз шулпа салалар, тоз, борыч сибәләр, аннары, өстен каплап, акрын гына кайнаталар. Шулпаның икенче өлешенә борыч, әзер горчитса салып болгаткач, анысын да, өстен ябып, сүрән утка куялар.
Бишбармак өлгергәнче кунакка чәй эчертә торалар, аерым савытта сарык башы пешерәләр.
Аннары токмач камыры кебек камыр басып, аны юка гына җәяләр дә 8х8 см чамасында шакмаклап яки кыек шакмаклап кисәләр, тозлы суда пешереп алып, саркыталар.
Зур тирән фарфор савытка пешкән камыр, аның өстенә суганлы шулпадан сөзеп ит өяләр. Өстенә вак итеп турап укроп, яшел суган сибәләр, савытны өстәлнең уртасына куялар. Аерым савытта яки касәдә һәр кешегә кайнар шулпа китерәләр. Бишбармакны өстәлгә китерү белән, табынга савытка салып кайнар сарык башы да китерәләр һәм аны мәҗлестәге иң хөрмәтле кешегә тәкъдим итәләр. Башны табындагы һәркем авыз итеп чыгарга тиеш. Бу йола бердәмлек, тырышлык, уңганлык билгесе булып тора.
Бишбармакны ашап бетергәч, өстәлгә чәй һәм башка чәй ашлары китерәләр.
1 өлешкә: 150-200 г ит, 60-70 г башлы суган, 60-80 г он, 1/5 өлеш йомырка, калганнары - кирәгенчә.
"Язгы" салат
Кыяр белән редисканы салкын суда юабыз. Кыярны кабыгыннан, редисканы яфракларыннан чистартабыз һәм юка итеп түгәрәкләп яки ярымтүгәрәкләп турыйбыз. Барысын бергә үсемлек мае һәм серкәсе, тоз, шикәр комы кушып болгатабыз. Яшел укроп, петрушка яфраклары, редиска түгәрәкләре белән салатны бизибез.
1 кыяр, 6 редиска, 3 аш кашыгы аш серкәсе, ярты бал кашыгы тоз, ярты бал кашыгы шикәр комы, 2 аш кашыгы үчемлек мае, яшел укроп, петрушка.
татар халык ашлары
Яңартылган 10.09.2013 09:59 18.04.2011 23:22
Гөбәдияне, гадәттә, кунак чакырганда пешерәләр. Гөбәдия - катлам-катлам эчле зур түгәрәк бәлеш. Аның эченә корт (киптергән эремчек), бүрттергән дөге, кыздырган суган белән чапкан ит, ваклап йомырка, йомшартып йөзем, яисә төшен алып өрек яки кара җимеш салалар. Аларның һәркайсын аерым әзерлиләр. Пешкән гөбәдияне кискәч, катламнар аермачык беленеп торырга тиеш.
Гөбәдияне әче камырдан да, төче камырдан да ясыйлар, камырга майны күп салалар. Гөбәдия итле һәм җиләк-җимешле була. Җиләк-җимешле гөбәдиягә ит салмыйлар, аны икеләтә юкарак ясыйлар һәм чәй янына чыгаралар. Итле гөбәдияне, кайнар килеш, шулпалы аш артыннан бирәләр.
Җимешле гөбәдия
Гөбәдия камырын, табадан зуррак итеп җәеп, майлы табага салгач, камырның өстен майлыйлар һәм, җебемәсен өчен, төбенә, юка гына итеп, бүрттерелгән дөге салалар; аның өстенә калынрак итеп корт җәяләр, тагы дөге, аннары ваклап йомырка (4-5 мм) һәм яңадан дөге салалар. Дөге өстенә парда йомшарткан йөзем җимеше я күрәгә (төше алынган өрек яки кара җимеш) тезеп чыгалар. Күп итеп май сипкәч, юка гына камыр белән каплап, кырыйларын чеметеп ябыштыралар, пычак белән матурлап сырлыйлар. Мичкә тыкканда өстен майлыйлар һәм валчык сибәләр. Мич кызу булса, йөзе килгәч, өстенә юеш кәгазь ябарга кирәк. Гөбәдия 50 минут пешә. Әзер гөбәдияне табынга кайнар килеш кисеп бирәләр.
Уртача табага: 800 г камыр, 350-400 г әзер корт, 1-1,2 кг бүрттерелгән дөге, 200-300 г йөзем яисә башка төрле җимеш, 8-10 йомырка, 350-400 г атланмай яисә сары май, таба майларга 50 г май.
татар халык ашлары
Яңартылган 08.12.2012 13:43 14.03.2011 09:37
Бит 14 16 ның
<<1314
Соңгы>>