Татар халык ашлары бик тәмле һәм файдалы.

Татар аш-су осталары бик күп төрле ашамлыклар уйлап тапканнар. Бәйрәм табыны ризыклары арасында ниндиләре генә юк. Зур табыннарга

чәкчәк,

кош теле,

гөбәдия, өчпочмак, бәлеш ише нигъмәтләрне куймый калмаганнар. Көндәлек тормышта коймак,

белен, төрле кабартмаларны токмач салынган ит шулпасы белән ашаганнар.

Сабантуйбәйрәменә алдан ук каз каклаганнар,

казылыкясаганнар.

Кабыгы белән пешерелгән, соңыннан әрчелгән һәм суытылган бәрәңге алына. Аны юка итеп телемләп турыйлар, тирән эчле савытка салалар, тоз, борыч сибәләр; вак итеп туралган башлы суган, көнбагыш мае салып, яхшылап болгаталар.
Салатны, үзенең махсус савытына өеп салып, яшел укроп, петрушка белән бизиләр.
1 өлешкә: 100 г пешкән бәрәңге, 25 г башлы суган, 20-25 г көнбагыш мае, тоз, борыч - кирәгенчә.
Татарча бәрәңге салаты
Пешкән бәрәңгене, әрчегәч, вак итеп шакмаклап турыйлар һәм тирән эчле савытка салалар. Туралган башлы суган, каты пешкән йомырка, төше алынган кара җимеш, вак итеп туралган укроп, майонез, тоз, борыч белән бергә яхшылап болгаталар һәм салкын урынга куялар. Аннары, салат савытына матур итеп өеп, табынга китерәләр.
1 өлешкә: 80 г пешкән бәрәңге, 50 г пешкән чөгендер, 40 г көнбагыш мае яки майонез; тоз, борыч - кирәгенчә.

Яңартылган 03.03.2012 13:38 12.12.2011 11:03

Талканны бодай, карабодай, күбрәк солы оныннан пешерәләр, ул гади ашамлыклардан санала.
Талкан өчен башта он әзерлиләр: ярдырган солы ярмасын пешерәләр, таратып киптерәләр һәм он итеп тарттыралар.
Кәстрүлгә (казанга) май салып эретәләр, өстенә тозлы су салып кайнатып чыгаралар һәм, күп итеп талкан оны салып, яхшылап болгаталар.
Әзер талкан коры, таралып торырга тиеш. Табынга тәлинкәләргә бүлеп, өстенә май сибеп кайнар килеш бирәләр, каймак яки катык куйсаң да була.

1 кг талкан онына: 200-300 г су, 150-200 г май.

Солы оныннан талкан

Кайнап торган майга солы онын салып, бераз кызарганчы кыздыралар, өстенә тозлы су салып, тиз генә яхшылап болгаталар.
Башка оннардан да талканны шулай ук пешерәләр.

1 кг онга: 200-300 г су, 200 г май, бераз тоз.

Яңартылган 03.03.2012 13:40 06.12.2011 12:05

Сумсаны ачы яки төче камырдан эченә ит, балык, яшелчә, җиләк-җимеш, ярма, йомырка, үпкә-бавыр һ.б. салып пешерәләр. Сумсаны мичтә, духовкада, янган мич алдында пешерергә, казанда (кәстрүлдә) майга салып кыздырырга мөмкин.

Ит сумсасы

Сумса өчен сыер яки бозау ите яхшы. Итне сөягеннән аерып, вак кына турап, суган кушып, ит тарткычтан чыгаралар да, тоз белән борыч, бераз су салып, яхшылап болгаталар, аннары майлы кызу табада кыздырып алалар; суганны итне кыздырганда салсаң да була.
Камырны, 50 г лы кисәкләргә бүлеп, түгәрәкләп җәяләр һәм камырның яртысына суынган итне тигезләп салалар. Урталай бөкләп каплыйлар да кырыйларын чеметеп ябыштыралар. Сумса бераз кабаргач, майда кыздырып пешерәләр.

1 сумсага: 50 г ачы камыр, 35 г чапкан ит, кыздырган 6 г май.

Эчлек әзерләү. Иткә, теләгеңә карап, пешкән дөге, бодай ярмасы, кыздырган башлы кәбестә яки тозлы кәбестә, яшел суган, пешкән йомырка кушарга мөмкин.
Итне кузы чикләвеге зурлыгында турагач, тоз, борыч сибәләр, кызган тирән савытка салып болгаталар. Кызара башлагач, аз гына шулпа яки сөт салып, вак итеп тураган башлы суган өстиләр, аннары томалап пешерәләр. Пешкәч, суыталар, ите-суганы белән бергә ит тарткыч аша чыгаралар, кирәгенчә тоз, борыч салып болгаталар.
Мондый эчлек бик ләззәтлә, йомшак, шулпалы була. Ризыкларны югарыда әйтелгәнчә кушып, эчлекне төрләндерергә мөмкин.

Йомырка сумсасы

Бу сумсаны, гадәттә, йомыркага дөге кушып пешерәләр. Дөгене чистартып юалар һәм тозлы суда бүрттерәләр, кайнар су белән юып иләктә саркыталар. Дөге таралып торсын өчен, бераз суынгач, май эретеп салалар һәм, вак кына туралган йомырка кушып, тоз сибеп болгаталар.
Сумсаны, майлы табага тезеп, мичтә пешерергә дә, майда кыздырырга да мөмкин.

1 сумсага: 50 г камыр, 25 г бүрттерелгән дөге, 1/3 йомырка, кыдырырга 6 г май.

Бәрәңгеле сумса

Ачы камырдан 50 г зурлыгында түгәрәкләр ясала. Аларны куна өстендә уклау белән җәяләр. Урталарына эчлек куеп, камырны ике яктан кыса төшеп, сумса әзерлиләр. Аннары, бераз кабарганчы тотканнан соң, майлы табага тезеп, өстенә чи йомырка ягалар. Мичтә яки бик үк кызу булмаган газ мичендә пешереп алып, табынга кайнар килеш китерәләр. Сумсаны табада, кызган майда күпертеп-кыздырып та алырга мөмкин.
Эчлек югарыда күрсәтелгәнчә әзерләнә.

татар халык ашлары

Яңартылган 13.12.2012 12:57 27.11.2011 11:15

Шәнгә - бик борынгы ашамлык, аны бигрәк тә Себер татарлары яратып әзерли, руслар да пешерә. Шәнгә ачык пәрәмәч рәвешендә була, тик аның кырыйларын күтәреп бөрмиләр. Шәнгәне арыш һәм бодай оныннан, күбрәк чүпрә белән изгән ачы камырдан пешерәләр. Ул төрле зурлыкта - чынаяк тәлинкәсе кадәр дә, бөтен таба кадәр дә була. Шәнгәне бәрәңге, эремчек, киндер орлыгы, кишер, чөгендер белән пешерәләр.

Бәрәңге шәнгәсе

Ачы камырны, 80-100 г лы кисәкләргә бүлеп, бармак калынлыгында чынаяк тәлинкәсе кадәр җәяләр, майланган калайга бер-берсенә тиеп тормаслык итеп тезеп кабарталар.
Бәрәңгене әрчеп, юып тозлы суда пешерәләр, суын агызып, төерләр калмаслык итеп төяләр, кайнар сөт, йомырка салалар, тоз өстиләр. Бәрәңге үзле, йомшак булырга, таралып тормаска тиеш.
Камыр кабаргач, бәрәңгене, җылы килеш, камырга салып тигезләп ягалар һәм, өстенә сөткә тугланган йомырка сарысы сөртеп, мичкә тыгалар. Шәнгә 20-25 минут пешә. Мичтән алгач, өстен сары май белән майлыйлар, каплап 5-10 минут тоталар, зур булса, кисеп табынга чыгаралар. Шәнгәне чәй янында майга манып ашыйлар, каймак белән бирсәң дә ярый.

1 шәнгәгә: 80-100 г камыр, 80 г бәрәңге, 20 г сөт, 1/4 йомырка, тоз, майларга 5 г май.

Эремчек шәнгәсе

Эремчек шәнгәсен дә, бәрәңге шәнгәсе кебек үк, ачы камырдан ясыйлар.
Башта эремчекнең суын саркытып, агач кашык белән баскалап, иләк аша уздыралар, йомырка сытып, шикәр комы, май, ванилин салып, яхшылап болгаталар һәм камыр өстенә ягалар.
Ясап бетергәч, шәнгә өстенә сөткә тугланган йомырка сарысы сөртеп, мичкә тыгалар. Ул 20-25 минут пешә. Мичтән алгач, сары май белән майлыйлар.
Шәнгә янына каймак яисә май куялар.

1 шәнгәгә: 80-100 г камыр, 50 г эремчек, 1/3 йомырка, 10 г шикәр комы, 10 г май, ванилин, тоз.

татар халык ашлары

Яңартылган 10.10.2012 11:13 21.11.2011 11:52

Чумар пешерү өчен сарык, сыер яисә тавык итеннән шулпа әзерлиләр. Пешкән итне алып, шулпасын сөзәләр һәм, камыр изү өчен, бераз шулпа алып суыталар.
Табакка иләп он салалар, уртасын чокырлыйлар да, йомырка сытып, тоз сипкәч, шулпа салып кашык белән акрын гына болгаталар ( йомырка пешмәсен өчен шулпа кайнар булмаска тиеш). Камырны, йомшак (каймак камырыннан куерак), ләкин кашыктан агып төшмәслек итеп һәм төерләр калдырмыйча, кашык белән яхшылап изәләр.
Шундый камырны, балкашык белән урман чикләвеге кадәр генә алып, кайнап торган шулпага салалар. Чумар башта төпкә бата, аннары өскә күтәрелә, бераздан пешеп җитә.
Чумарлы ашка бәрәңге, кишер һәм суган салсаң да ярый, ул чагында чумарны бәрәңге пешкәч салалар.
Чумарны бодай, карабодай, борчак һәм ясмык оныннан да изәргә мөмкин.

1 өлешкә: 35-40 г он, камыр өчен 30-40 г шулпа яисә су, 1,5 йомырка, тоз, борыч.

Борчак чумары

Борчак чумарын сыер, сарык яки ат ите шулпасында әзерлиләр.
Башта ит шулпасы пешерәләр дә турап кишер, суган һәм тоз салалар. Камырны иләгән борчак оныннан, җылымса шулпага яисә суга йомырка сытып, токмач камырыннан йомшаграк итеп басалар, аннары камырны тавык йомыркасы кадәр кисәкләргә бүләләр һәм токмач җәеменнән 2-3 тапкыр калынрак итеп җәяләр. Җәемне 1-2 бармак киңлегендә озынчага кисәләр һәм шуны, өзеп-өзеп, кайнап торган ашка салалар. Кәстрүл төбенә утырмасын, ябышып оешмасын өчен, чумарны салып бетергәч, болгаткалап җибәрәләр. Чумар кайнап чыккач, ашка лавр яфрагы салып, аны, чумар өскә күтәрелгәнчә, 5-6 минут кайнаталар.
Чумарлы аш өстенә вак кына турап башлы яисә яшел суган сипсәң әйбәт була.
Ясмык оныннан да чумарны шулай ук пешерәләр.

1 өлешкә: 150 г сөякле ит, 160 г бәрәңге, 20 г кишер, 30 г башлы суган, 10 г сары май, 50 г чумар, лавр яфрагы, тоз, борыч.

Яңартылган 15.07.2012 18:29 14.11.2011 11:30

Бит 9 15 ның